Razvoj jedrilja

Od Drugog svjetskog rata rekreacijsko jedrenje proširilo se u skoro svaki kutak svjeta. U obe Amerike, Evropi, Australiji, privatne jedrilice studjeluju u svim oblicima ovog sporta. Možda izgleda nevjerovatno da, za vrijeme dok se taj sport nezadrživo širi, razlike medju vrstama jedrilica u raznim zemljama svjeta postaju sve manje. Stari trgovački jedrenjaci, preteče savremenih sportskih jedrilica, praktično su nestali iz luka razvijenih zemalja.

U ne tako davno doba, koga se još sećaju stariji pomorci, luke na bilo kojoj obali lako su se mogle prepoznati po vrstama jedrenjaka što su u njih uplovljavale i isplovljavale tokom svakog dana. Pojedine ribarske luke izradjivale su sopstvene lako prepoznatljive oblike trupa broda i jedrilja. U zavisnosti od zadatka koji je trebalo obavljati, zatim o tradiciji graditelja, kroz vekove se razvio odredjen tip broda. U staroj Jugoslaviji su najpoznatije 'bracere' (s jednim jarbolom) i 'trabakuli' (sa dva jedra). Za razliku od današnjih sportskih jedrilica koje služe samo za zabavu i rekreaciju, stariji su jedrenjaci nastali zbog specifičnih potreba i u skladu sa odredjenim uslovima plovidbe. Kako su te potrebe i uslovi bili vrlo raznoliki, nastao je veliki broj brodova. Koristili su se za obalnu i okeansku plovidbu, za ribarenje u plitkim vodama i dubokim morima, kao i za vodenje drugih brodova i prevoz putnika.

Konstrukcija brodova razlikovala se i po mogućnosti korišćenja materijala koji se mogao naći na nekom području. Drvo je najčešce ali ga u nekim djelovima svjeta nema. Zato su graditelji bili prisiljeni da pronadju zamenu. Na jezeru Titikaka u Juznoj Americi, na primer, čamci se izradjuju od trske jer se ono nalazi više hiljada metara iznad granice na kojoj se pojavljuje drveće. Broj spojeva da se izgradi brodski trup od drveta sve je više poskupljivao izgradnju i produžavao njeno trajanje. Tek kada je počelo da se upotrebljava gvoždje i čelik, veliki drveni brodovi počeli su da nestaju. Prije dolaska pogona parom različite vrste jedrenjaka bile su vrlo uobičajeni prizor u lukama širom svjeta. Trgovački brodovi pokretani motorima danas su manje više vrlo slične konstrukcije u svim pomorskim zemljama, dok se izvorni brodski oblici i njihove lokalne podvrste u većem broju mogu naći samo u slabije razvijenim zemljama.

Da bi se shvatio nastanak oblika savremenih čamaca s jedrima potrebno je znati nešto o razvoju starijih jedrenjaka, jer su se mnoge njihove osobine trupa i jedrilja koristile kod izrade savremenih jedrilica. Nekad, kao i danas, jedna od glavnih briga graditelja bila je povećavanje brzine njihovog broda. Već su prvi graditelji čamaca s jedrima shvatili da efikasnost jedrilja - njegova sposobnost da pokreće jedrilicu - raste s površinom. Što su veća jedra na brodu, to će brzina biti veća. Ipak, velika su jedra vrlo teška i njima nije lako rukovati bez velike posade. U delovima sveta s jevtinom radnom snagom, brodovi su bili opremljeni velikim latinskim jedrima, a za njihovo su rukovanje imali veliki broj mornara. Na nekim djelovima Bliskog istoka takvi se brodovi susreću čak i danas. Tipičan primjer su arapski obalni jedrenjaci koji su nekad bili najbrži mali trgovački brodovi na svjetu, a ponegde se koriste još i danas.

Na zapadu su različiti uslovi plovedbe, šaroliki teret i finansijska pitanja prisilili graditelje na drugi pristup. Ekonomski faktori su, na primer, trazili da posada bude što manja: jedrilje barke s Temze, broda koji je vece od arapskih jedrenjaka, izradjeno je tako da njime rukuje posada od samo dva člana. Duga putovanja preko okeana najlakše je bilo sprovesti u velikim brodovima, a velike površine jedrenine koja se koristila za dobijanje porivne sile, trebalo je zbog lakšeg posluživanja podjeliti u manje komade. Neki od velikih teretnih jedrenjaka, izgrađenih krajem prošlog i početkom ovog vjeka imali su po sedam jarbola. Mnoge vrste jedrilja nastale u Evropi i Sjevernoj Americi zadovoljavale su različite potrebe.

S izuzetkom vikinškog broda sa velikim krstatim jedrom, svi ostali brodovi i čamci imaju uzduzno jedrilje čiji se oblici i danas susreću u vodama Evrope i Amerike. Iako su regatni kuteri sa sošnim jedrima i jahte klase J nestali, takvo jedrilje često nose manji savremeni čamci.

Brodovi četvrtastih jedara, naročito pogodni za jedrenje niz vjetar, prelazili su okeane koristeći povoljne vjetrove.